Շուտով Ամանոր է, իսկ դա նշանակում է, որ մարդիկ սկսել են զարդարել իրենց տոնածառը, սակայն նրանցից քչերը գիտեն, թե ի՞նչ ծագում ու խորհուրդ ունի Ամանորին եղևնի զարդարելը:
Պարզվում է՝ այս ավանդույթն ունի շատ երկար ու հին պատմություն:
Թե՛ հին եգիպտացիները, թե՛ հռոմեացիները կարծում էին, որ մշտադալար բույսերը մարդկանց ջերմություն ու հույս են տալիս ողջ ձմռան ընթացքում: Հնագույն ժամանակներում մարդիկ նշում էին ձմեռային արևադարձը (տարվա ամենակարճ օրն ու ամենաերկար գիշերը, որը սովորաբար լինում է դեկտեմբերի 21-ին կամ դեկտեմբերի 22-ին)՝ օգտագործելով մշտադալար ծառերի ճյուղեր: Այս բույսերը նրանց հիշեցնում էին արևի մասին:
Որոշ երկրներում մարդիկ հավատում էին, որ մշտադալար բույսերը հավերժական կյանքի խորհրդանիշ են և նույնիսկ կարող են հետ մղել չար ուժերին ու հիվանդությունները: Ահա թե ինչու էին նրանք տան ներսում՝ դռան վերևում, կախում մշտադալար ծառերի ճյուղեր:
Ոմանք ասում են, որ առաջին տոնածառը զարդարվել է Լոնդոնում 1444 թվականին, որն այժմ գտնվում է Leadenhall Market-ում: Այնուամենայնիվ, եղևնի զարդարելու երևույթը Բրիտանիայում չի կրկնվել մինչև 19-րդ դարը:
Շատերը հավատում են, որ զարդարվող ծառի վրա վառվող մոմեր կամ լույսեր դնելու ավանդույթը սկսվել է բողոքական բարեփոխիչ Մարտին Լյութերի կողմից 1500-ականներին:
Պատմությունն այսպիսին է. ձմեռային մի երեկո, երբ Լյութերը քայլում էր դեպի իր տուն, նա մշտադալար ծառերի ճյուղերի արանքում տեսավ շողշողուն աստղեր և որոշեց իր ընտանիքի համար ևս ստեղծել այդ կախարդական պահը:
Իսկ սուրբծննդյան ժամանակակից ծիսակարգը, ըստ էության, ձևավորվել է Գերմանիայում: Գերմանացիները Ամանորին գնում էին անտառ և մոմերով ու գունավոր լաթերով զարդարում իրենց կողմից նախապես ընտրված եղևնին, որից հետո հատուկ ծես էին կատարում այդ ծառի շուրջը: Տասնամյակներ անց գերմանացիները սկսեցին անտառից իրենց տուն տանել խորհրդանշական ծառը և այն տեղադրել սեղանի վրա՝ զարդարելով քաղցրավենիքով ու խնձորներով: Ժամանակի ընթացքում այս ծիսակարգը հետզհետե տարածվեց քրիստոյաների շրջանում:
1846 թվականին Illustrated London News-ում ցուցադրվեց Վիկտորյա թագուհու, գերմանացի արքայազն Ալբերտի և նրանց երեխաների լուսանկարը, որում նրանք հավաքված էին տոնածառի շուրջը: Եվ քանի որ Վիկտորյա թագուհին մեծ ճանաչում ու հեղինակություն էր վայելում հասարակության մեջ, դրանից հետո եղևնի զարդարելու մշակույթը տարածվեց ողջ Անգլիայում և Միացյալ Նահանգների Արևելքում:
Եղևնին՝ որպես սուրբծննդյան խորհրդանիշ, առաջին անգամ Ռուսաստանում տեղադրվել է 19-րդ դարի սկզբում Սանկտ Պետերբուրգում բնակվող գերմանացիների ընտանիքներում: Սակայն Ռուսաստանում Ամանորը նշելու ավանդույթը սկիզբ է առել Պետրոս Առաջինի օրոք: 1700 թ. հունվարի 1-ին, ցարական հրամանի համաձայն, շենքերի արտաքին պատերը զարդարվեցին փշատերև ծառերի ճյուղերով, սակայն տանը եղևնի տեղադրելու ավանդույթը հաստատվել է ավելի ուշ՝ մեկուկես դար անց:
1882 թվականին, երբ Էդիսոնի էլեկտրական լույսի ընկերության փոխնախագահ Էդվարդ Ջոնսոնը 80 հատ կարմիր, սպիտակ և կապույտ լապտերներով զարդարեց մի ծառ և տեղադրեց Նյու-Յորքի իր բնակարանի լուսամուտի մոտ, տեղի թերթերից մեկի ուշադրությունից չվրիպեց լուսավոր ծառը, իսկ նյութը վերնագրեցին հետևյալ կերպ՝ «Էլեկտրական տոնածառի հայրը»:
Որոշ ամերիկացիներ դեռևս թերահավատորեն էին վերաբերվում տոնածառի վրա էլեկտրական լույսեր տեղադրելուն, սակայն նախագահ Գրովեր Կլիվլանդը նրանց հետ համաձայն չէր: Նրա օրոք 1895 թվականին Սպիտակ տանը տեղադրվեց էլեկտրական լույսերով զարդարված առաջին տոնածառը:
1903 թվականին ամերիկական General Electric-ը սկսեց տոնածառի լույսեր վաճառել, որպեսզի մարդիկ կարողանային ավելի հեշտորեն զարդարել իրենց եղևնին:
1929 թ. ԽՍՀՄ-ում արգելվեց սուրբծննդյան տոնածառը՝ որպես «պապական սովորույթ»: Արգելվեցին նաև տոնական բոլոր միջոցառումները, իսկ դեկտեմբերին ու հունվարին հատուկ կամավորները շրջում էին փողոցներում ու ստուգում տները, որպեսզի ոչ ոք տանը տոնածառ չտեղադրի: Ամանորյա տոնածառի նկատմամբ վերաբերմունքը փոխվեց 1935թ.: Այդ թվականին Ողջ երկրում կազմակերպվեցին տոնական միջոցառումներ, խանութներում սկսեցին վաճառել տոնածառի խաղալիքների մեծ տեսականի:
Հարուստ ու բովանդակալից պատմություն կերտելուց հետո տոնածառները (ինչպես բնական, այնպես էլ արհեստական) դարձել են Ամանորի գլխավոր զարդն ու խորհրդանիշը:
